De SEGPA, Sectie van Algemeen en Beroepsonderwijs voor Aangepast Onderwijs, verwelkomt op de middelbare school leerlingen met ernstige en aanhoudende leerproblemen. Het regelgevend kader is nog steeds gebaseerd op de circulaire nr. 2015-176 van 28 oktober 2015, maar de debatten rond dit systeem zijn de afgelopen jaren toegenomen. Tussen kritiek op de heterogeniteit van de departementale praktijken en de uitbreiding van zijn rol in het openbaar beleid, kan de SEGPA van 2026 niet meer worden samengevat als een eenvoudige tak van aangepast onderwijs.
SEGPA en departementale ongelijkheden: wat recente rapporten belichten
De verwijzing naar een SEGPA-klas is in principe gebaseerd op een pedagogische diagnose. De leerling moet aanzienlijke tekortkomingen vertonen in de beheersing van de gemeenschappelijke basis van kennis, vaardigheden en cultuur, tot het punt dat de voortzetting van zijn schoolloopbaan in het reguliere onderwijs in gevaar komt.
Verder lezen : Alles wat je moet weten over het verschil tussen klimmen en boulderen: mythes en realiteiten
Op papier lijkt het proces uniform. Rapporten gepubliceerd tussen 2025 en 2026 wijzen echter op een grote heterogeniteit van de praktijken tussen departementen. De verwijzingscriteria variëren van de ene commissie naar de andere, waarbij sommige praktijkmensen spreken van “bewegende criteria” om een SEGPA-verwijzing van een Ulis-verwijzing te onderscheiden.
Om de betekenis van de SEGPA volgens het Nationaal Onderwijs te begrijpen, moet men deze kloof tussen de regelgevende tekst en de lokale toepassing meten. De circulaire van 2015 verduidelijkt dat de SEGPA niet bedoeld is om leerlingen te verwelkomen uitsluitend op basis van gedragsproblemen of moeilijkheden met het begrijpen van het Frans. De grens tussen grote leerproblemen en specifieke onderwijsbehoeften blijft echter in veel concrete situaties vaag.
Aanrader : Alles wat je moet weten over PlayIAD: de essentiële gids voor vastgoedadviseurs
Aangepast onderwijs op de middelbare school: een vrijwel uitsluitend publiek systeem
De gegevens van de DEPP (Directie van Evaluatie, Vooruitzichten en Prestaties) bevestigen dat de schoolgang in SEGPA voor het overgrote deel door het openbaar onderwijs wordt gedragen. De artikelen van de SERP concentreren zich op de pedagogische definitie of de vakbondseisen, maar missen vaak deze structurele realiteit.
Deze constatering heeft een directe consequentie: de werking van de SEGPA hangt af van de middelen die door de rectoraten en de departementale raden worden toegewezen. De toewijzingen in lesuren, posities van adjunct-directeuren belast met SEGPA en technische werkplaatsen variëren per instelling. Een plattelandsmiddelbare school heeft niet dezelfde beroepsateliers als een grote stedelijke middelbare school.
Wat de circulaire van 2015 concreet organiseert
De SEGPA strekt zich uit van het zesde tot het derde jaar. Het onderwijs combineert aangepaste algemene lessen met een geleidelijke beroepsoriëntatie, met stages in bedrijven vanaf het vierde jaar. De leerlingen worden aan het einde van het derde jaar doorverwezen naar een CAP, in een beroepsschool of een opleidingscentrum voor leerlingen.
De pedagogische organisatie is gebaseerd op kleine klassen en versterkte begeleiding. De meeste docenten zijn gespecialiseerde basisschoolleraren met het CAPPEI (Certificaat van Professionele Bekwaamheid voor Inclusief Onderwijs) of beroepsschoolleraren.
- De verwijzing wordt aan het einde van het tweede jaar van de consolidatiefase (CM2) aangeboden, op basis van een pedagogisch verslag, en goedgekeurd door de Departementale Verwijscommissie (CDO).
- De toelating kan ook plaatsvinden tijdens de middelbare school, als de moeilijkheden aanhouden ondanks de ondersteuningsmaatregelen die in het reguliere onderwijs zijn genomen.
- Het individuele opleidingsproject van elke leerling stuurt de pedagogische keuzes en de beroepsstages gedurende het hele traject.
De SEGPA voorbij de pedagogiek: een publiek dat wordt geïdentificeerd door kinderrechtenbeleid
Opmerkelijk feit in 2025-2026: de SEGPA verschijnt nu in officiële documenten die verband houden met de bevordering van kinderrechten. De Défenseur des droits, in zijn activiteitenrapport JADE 2025-2026, identificeert expliciet de SEGPA-leerlingen als een prioritaire doelgroep voor sensibiliseringsacties.
De SEGPA is niet langer beperkt tot alleen het pedagogische domein in het openbaar beleid. Deze evolutie weerspiegelt een bewustwording: leerlingen die zijn doorverwezen naar aangepast onderwijs hebben vaak kwetsbaarheden die verder gaan dan de schoolse sfeer. De interventies van jonge ambassadeurs van rechten (JADE) in deze klassen zijn bedoeld om een informatiegebrek over fundamentele rechten te compenseren.
Beurzen en afstandsonderwijs: recente administratieve preciseringen
De teksten gepubliceerd voor het schooljaar 2026-2027 integreren expliciet de SEGPA in de beursregelingen voor middelbare scholen en in het aanbod van afstandsonderwijs van het CNED. Deze vermeldingen verduidelijken de administratieve positie van de SEGPA door te bevestigen dat haar leerlingen dezelfde sociale rechten hebben als alle middelbare scholieren.
Voor de gezinnen is deze verduidelijking niet onbelangrijk. De procedures voor het aanvragen van beurzen volgen dezelfde kalender en dezelfde criteria als voor reguliere klassen. Toegang tot het CNED kan betrekking hebben op situaties van tijdelijke verhindering of dubbele inschrijving.
SEGPA in 2026: tussen geclaimde inclusie en aanhoudende praktische vragen
Al tien jaar toont het Nationaal Onderwijs een richting naar een inclusievere school. De SEGPA maakt deel uit van deze dynamiek, maar de ervaringen op de werkvloer verschillen hierover. Sommige gespecialiseerde docenten vrezen een verwatering van de begeleiding als inclusie zich vertaalt in een eenvoudige integratie in het reguliere onderwijs zonder extra middelen.
Het hervormingsvoorstel dat in 2015 door het ministerie werd genoemd, dat een herziening van de circulaire beoogde, heeft niet geleid tot een nieuwe kadertekst. De onderwijsvakbonden, met name de SNES-FSU en de SNUipp-FSU, blijven garanties eisen over de klassenomvang, de opleiding van het personeel en het behoud van technische werkplaatsen.
- De vraag naar de individualisering van het traject, aangemoedigd door de teksten, botst met klassen die soms bestaan uit zeer verschillende profielen (grote leerproblemen, gedragsproblemen, complexe sociale situaties).
- De samenwerking tussen SEGPA en Ulis-systemen blijft een punt van wrijving, vanwege het gebrek aan voldoende duidelijke verwijzingscriteria in de praktijk.
- De overgang van de middelbare school naar de beroepsschool of het CFA vormt een breekpunt waar de specifieke begeleiding van de SEGPA verdwijnt, zonder systematische opvolging.
De SEGPA van 2026 behoudt haar rol als structuur voor aangepast onderwijs binnen het openbare middelbare onderwijs. De officiële betekenis is niet veranderd, maar haar werkgebied breidt zich geleidelijk uit in het openbaar beleid. De beschikbare gegevens laten geen conclusies toe over de werkelijke effectiviteit van de huidige evoluties, aangezien de praktijken van het ene gebied naar het andere variëren. De volgende hefboom voor verandering blijft de nog steeds verwachte publicatie van een geactualiseerde circulaire.